Czołg Renault FT–17

Prototyp czołgu został skonstruowany w 1916 r. przez francuskiego producenta samochodów Louisa Renault. Był czołgiem lekkim, w którym zastosowano rewolucyjne rozwiązania techniczne polegające na : zamontowaniu obrotowej wieży z umieszczonym w niej uzbrojeniem (dotychczas wieże stosowano tylko na okrętach), usytuowanie silnika z tyłu, a kierowcy z przodu pojazdu. Autorem takiej koncepcji był znany inżynier Rodolphe Ernst – Metzmaier. Wprowadzony wtedy taki układ, stosuje się w czołgach do dzisiaj.

Czołg uzbrojony był w działko Puteaux kal. 37 mm o szybkostrzelności 10 strzałów na minutę lub karabin maszynowy Hotchkiss wz.14 kal. 7,5 mm. Pancerz miał różną grubość od 6 mm (dno, drzwi kierowcy i górna część kadłuba) do 16 mm ( kadłub z przodu, po bokach i z tyłu), grubość pancerza wieży wynosiła od 16 do 22 mm. Przegroda stalowa w kadłubie dzieliła go na 2 części : przedział załogowy i silnikowy, zabezpieczając załogę czołgu przed pożarem silnika i paliwa. Napęd stanowił silnik gaźnikowy, czterocylindrowy umieszczony z tyłu kadłuba w części silnikowej o mocy 39 KM. Zbiornik paliwa był 100 litrowy i wystarczał na przejechanie 35 km. Czołg osiągał prędkość maksymalną do 8 km/h i przeznaczony był do wsparcia atakującej piechoty. Ważył ok. 6,5 t z km i 6,7 t z działem. Miał długość 5 m z tzw. stalowym „ogonem” zamontowanym z tyłu kadłuba ułatwiającym pokonywanie rowów i okopów i 2 m wysokości. Z przodu znajdowały się 2 miejsca dla załogi : kierowcy i dowódcy - strzelca. Do środka można było dostać się przez 2 włazy, jeden z przodu kadłuba, drugi w tyle wieży.

Produkcja seryjna czołgów Renault FT-17 ruszyła w 1917 r.- 84 sztuki, a do końca I wojny światowej wyprodukowano ok. 3200 pojazdów i brały one udział w bitwach na froncie zachodnim. Używane były nie tylko przez Francję, ale także przez Stany Zjednoczone , które zakupiły 514 sztuk. Po 1918 r. Francja eksportowała FT-17 na cały świat, łącznie wyprodukowano ich ok. 3700 sztuk, nie tylko w zakładach Renault, ale także w zakładach Berliet i dwóch innych.

120 pojazdów znalazło się również na wyposażeniu Wojska Polskiego po utworzeniu wiosną 1919 r. 1 Pułku Czołgów w Armii Polskiej gen. Józefa Hallera we Francji. W czerwcu tego roku pułk wraz z armią przybył do kraju i zakwaterowany został w Łodzi. W ten sposób Polska stała się 4 potęgą pancerną na świecie pod względem liczby czołgów, po Wielkiej Brytanii, Francji i USA. Chrzest bojowy polskie czołgi przeszły w sierpniu 1919 r. podczas walk z Armią Czerwoną o Bobrujsk wspierając natarcie 14.Wielkopolskiej Dywizji Piechoty, a pod koniec września pod Dynenburgiem, tracąc 2 czołgi, a 12 pojazdów musiano odesłać do naprawy. 5 lipca 1920 r. podczas odwrotu z Równego stracony został pierwszy czołg, który zapalił się trafiony pociskiem artyleryjskim. Następne 3 pojazdy stracono w obronie Grodna 19 lipca. W sierpniu Renault FT-17 użyto m.in. w Bitwie Warszawskiej w ataku na Radzymin. W czasie wojny polsko-sowieckiej stracono 20 czołgów, w tym 8 bezpowrotnie. Zimą 1920 r. bataliony pułku zostały rozlokowane w stałych garnizonach : I. Batalion stacjonujący we Lwowie przeniesiony został do Warszawy, a II. Batalion z Białegostoku – do Żurawicy k. Przemyśla. III. Batalion w listopadzie 1921 r. znalazł się w Poznaniu. Dowództwo pułku, batalion zapasowy i warsztaty pozostały w Łodzi. W sierpniu 1921 r. pułk został rozwiązany, a w lutym 1923 r. ponownie utworzono 1. Pułk Czołgów z miejscem stacjonowania w Żurawicy. Tutaj przeniesiono też I. Batalion Czołgów z Warszawy i Centralną Szkołę Czołgów z Poznania, a w 1925 r. do każdego batalionu dodano trzecie kompanie. Przez następne lata trwałe kolejne reorganizacje, ale ostatecznie czołgi Renault FT-17 pozostały w Żurawicy w nowoutworzonym 16 czerwca 1931 r. rozkazem Ministra Spraw Wojskowych 2. Batalionie Pancernym.

W okresie międzywojennym Polska zakupiła 35 pojazdów Renault różnych odmian : 6 sztuk TSF (bez wieży ale z radiostacją), 5 sztuk M26/27 ( z gumowymi gąsienicami Kegresse) i 24 sztuki NC-27 ( z powiększoną wieżą, działkiem 37 mm i karabinem). Jednocześnie podjęto próby modernizacji FT-17, np. stosując gąsienice drobnoogniwowe redukujące wstrząsy i łoskot i pozwalające osiągnąć prędkość do 20 km/h, zmniejszenie zużycie paliwa i obniżenie hałasu. W 1926 r. w Centralnych Warsztatach Samochodowych w Warszawie zbudowano 27 czołgów z części zapasowych i płyt stalowych, ale służyć one mogły tylko do szkolenia.

W dniu wybuchu II wojny światowej na stanie Wojska Polskiego znajdowały się 102 czołgi Renault FT-17. Były one wolne, zużyte, słabo uzbrojone i wysokie, stąd były łatwym celem. 70 z nich znajdowało się na wyposażeniu 2.Batalionu Pancernego w Żurawicy, tworząc 3 kompanie czołgów : 111, 112 i 113 po 15 sztuk każda oraz I i II dywizjon pociągów pancernych – jako drezyny pancerne po 16 sztuk każdy. Kompanie po załadowaniu na platformy kolejowe wyruszyły przez Brześć, Łuków i Siedlce do Warszawy. Kompania 111 została zbombardowana pod Łukowem Podlaskim, Kompanie 112 i 113 brały udział w obronie Brześcia nad Bugiem, odparły atak XIX Korpusu Pancernego blokując bramę twierdzy i jej przedpole. W walkach straciły wszystkie swoje pojazdy. Nie wiadomo czy kilkanaście czołgów, które pozostały w Żurawicy wzięły udział w obronie Przemyśla.

Jeden egzemplarz czołgu Renault FT-17 utracony przez 1. Pułk Czołgów w czasie wojny Polsko-bolszewickiej odnalazł się w 2012 r. w Afganistanie. Zapewne został przekazany w latach dwudziestych XX wieku przez Rosjan, którzy już w 1921 r. zawarli umowę z Afganistanem, w której m.in. zobowiązali się do przekazaniu broni i sprzętu wojskowego. Staraniem prezydenta RP Bronisława Komorowskiego i ministra Obrony Narodowej Tomasza Siemoniaka, za zgodą prezydenta Afganistanu, czołg został sprowadzony do Polski. Po wyremontowaniu go przez Pracownię Konserwacji Ciężkiego Sprzętu Wojskowego Muzeum Wojska Polskiego przy udziale sponsorów i wolontariuszy, włączony został do zbiorów Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Literatura:

1. Michał Mackiewicz „Czołg Renault FT 17 Militarny unikat w Polsce”

2. Kampania Wrześniowa 1939.pl „Czołg wolnobieżny Renault FT-17”

3. https://dobroni.pl/n/czolg-renault-ft-17/12717 „Czołg Renault FT-17”

4. Wikipedia