Twierdza
Przemyśl
Z Twierdzą Przemyśl wiążą się nierozerwalnie miejsca upamiętnienia walczących o nią i poległych bohatersko ponad stu tysięcy żołnierzy wszystkich stron konfliktu. Na terenie samego Miasta Przemyśla zlokalizowano aż dwie nekropolie wojenne. Budowę ich zarządzono w 1916r. Projekt opracował węgierski architekt Franciszek Szabolcs współpracujący m. in. z rzeźbiarzem Józefem Wilkiem oraz malarzem Wendelem Szwarzem. Ich konsekracja nastąpiła w dn. 1.11. 1916r. Pierwszy z istniejących do dziś cmentarzy wojennych nich położony jest na Zasaniu przy obecnej ulicy Bolesława Śmiałego. Pełnił on funkcję pomnika obrońców Twierdzy z przeznaczeniem dla poległych żołnierzy Austro-węgierskich. Kompozycję współtworzą stalowy krzyż wykonany z przęseł wysadzonego mostu na Sanie opatrzony łacińską sentencją poległym za ojczyznę (Mortuis pro partia) oraz kaplica cmentarna przynależna obecnie do cmentarza komunalnego powstałego w okresie późniejszym. Drugi z cmentarzy ulokowano w starej części miasta przy dawnej drodze fortecznej – aktualnie ulicy Przemysława.
Zespół nekropolii współtworzą cztery zabytkowe miejsca pochówku. Dwa z nich skromniejsze zajmują żołnierze austro-węgierscy z tym, że jedno z tych pól przeznaczono dla niezidentyfikowanych poległych. Środek założenia zajmuje pruskie mauzoleum zawierające ok.2 tysięcy niemieckich umarłych. Na samym szczycie z kolei spoczywają żołnierze rosyjscy. Nieopodal pola austro-węgierskiego na cmentarzu wojskowym znajduje się mogiłą polskich legionistów. Omawiany cmentarz legł u genezy stworzenie w Przemyślu polskiego cmentarza wojskowego co zapoczątkował grób nieznanego żołnierza poświęcony 25 maja 1925r.
W 1995 r. Rada Europy w Strasburgu przyznała Miastu Przemyśl Honorową Flagę Europejską za opiekę nad cmentarzami wojennymi.
Odwiedzając to miejsce należy uczulić się na to, że wśród tych dziesiątek tysięcy, bezimiennych poległych spoczywają liczni nasi rodacy walczący w armiach zaborczych dlatego niech nie mylą nas obcojęzyczne napisy i symbole religijne.
Cmentarz główny
Cmentarz główny
Cmentarz Wojenny kwatery austro-węgieskie
Część rosyjska
Część rosyjska
Mauzoleum Pruskie brama
Mauzoleum Pruskie brama
Mauzoleum wnętrze
Mauzoleum
Mogiła legionistów
Mogiła legionistów
Pole Austro-węgierskie
Pole Austro-węgierskie
Pole Austro-węgierskie
Cmentarz Zasanie - Krzyż
Cmentarz Zasanie
Cmentarz Zasanie
Cmentarz Zasanie
Cmentarz Zasanie
Cmentarz Zasanie
Cmentarz Zasanie
Cmentarz Zasanie
Cmentarz Zasanie
Cmentarz Zasanie - Kaplica cmentarna
Cmentarz Zasanie - Krzyż Mortuis pro patria
Cmentarz Zasanie - Krzyż z przęseł mostu na Sanie
Cmentarz Zasanie - Pole żołnierzy austro-węgierskich
Cmentarz Zasanie - Pole żołnierzy polskich